Hava tahmini "öğleden sonra sağanak" diyor. Ama saat kaçta? Yarım saat sonra çıksanız ıslanır mısınız?
Bu sorunun en iyi cevabı tahminde değil, yağmur radarında. Radar şu anda nerede yağmur yağdığını ve son iki saatte nereye doğru ilerlediğini gösteriyor. Okumayı bildiğinizde, yağmurun size ulaşmasına kaç dakika kaldığını kendiniz hesaplayabilirsiniz.
Radar haritasındaki renkler yağışın şiddetini gösterir: mavi hafif, yeşil orta, sarı ve turuncu kuvvetli, kırmızı ve mor çok şiddetli, dolu riski. Yağmurun ne zaman geleceğini anlamak için son bir saatin animasyonunu oynatın, bir yağış kümesinin ne kadar yol aldığına bakın ve aynı hızla size ulaşma süresini hesaplayın.
Türkiye'nin canlı radar haritası Havabak'ta:
Radar Neyi Ölçer?
Meteoroloji radarı, dönen bir antenle çevresine kısa mikrodalga darbeleri gönderir. Bu darbeler havadaki yağmur damlalarına, kar tanelerine ve dolu tanelerine çarpıp geri yansır. Radar iki şeyi ölçer:
- Yankının ne kadar sürede döndüğü: yağışın radardan ne kadar uzakta olduğunu verir.
- Yankının ne kadar güçlü olduğu: yağışın ne kadar yoğun olduğunu verir. Damlalar ne kadar iri ve çoksa yankı o kadar güçlüdür.
Yankının gücü dBZ (desibel) denen bir birimle ölçülür; bu değer yaklaşık bir hesapla saatlik yağış miktarına çevrilir. Haritadaki renkler de bu yağış miktarını gösterir.
Önemli bir ayrım: radar bulutu değil, yağışı gösterir. Gökyüzü kapalı ama radar boşsa, bulutlar henüz yağış üretmiyor demektir. Bulutları görmek için uydu görüntüsüne bakmak gerekir.
Renkler Ne Anlama Geliyor?
Havabak radarındaki renklerin karşılığı:
| Renk | Yağış | Saatte | Pratikte |
|---|---|---|---|
| Koyu mavi | Çok hafif, çiseleme | 0,5 mm'den az | Şemsiye gerekmeyebilir |
| Mavi | Hafif | 0,5-1 mm | Hafif yağmur |
| Açık mavi | Hafif-orta | 1-2 mm | Şemsiye gerekir |
| Yeşil | Orta | 2-5 mm | Sürekli, belirgin yağmur |
| Sarı | Kuvvetli | 5-10 mm | Kısa sürede ıslatır, yollarda su birikir |
| Turuncu | Şiddetli | 10-30 mm | Sağanak; görüş düşer, alt geçitlerde su toplanabilir |
| Kırmızı | Çok şiddetli | 30-50 mm | Gök gürültülü sağanak, ani sel riski |
| Mor | Aşırı | 50 mm'den fazla | Dolu ihtimali yüksek; dışarıda olmayın |
Kırmızı ve mor alanlar çoğu zaman küçüktür ve bir noktanın üzerinde uzun kalmaz. Ama sel ve dolu hasarının çoğu bu kısa sürede olur. 1 Kasım'da Muğla'ya verilen turuncu kodlu uyarı gibi günlerde radarda bu renkleri görmek mümkün. Uyarı renklerinin ne anlama geldiği: Sarı, turuncu ve kırmızı kod ne demek?
Yağmur Size Ne Zaman Ulaşır? Adım Adım
Radarın en işe yarar kullanımı bu. Havabak radarı son iki saati 10 dakika arayla gösteriyor; bu yağışın hızını ve yönünü görmek için yeterli.
- Animasyonu oynatın. Son bir saatte yağış kümelerinin hangi yöne kaydığına bakın. Türkiye'de sistemler çoğunlukla batıdan, güneybatıdan ya da kuzeybatıdan gelir, ama sağanak hücreleri rüzgârla her yöne gidebilir.
- Bir küme seçin. Size doğru gelen en yakın renkli alanı seçin, mümkünse kenarı belirgin olanı.
- Ne kadar yol aldığına bakın. Kümenin bir saat önceki yeri ile şimdiki yeri arasındaki mesafeyi, haritadaki şehir ve ilçeler arasındaki bildiğiniz mesafelerle kıyaslayarak tahmin edin.
- Size olan uzaklığı ölçün ve bölün. Küme bir saatte 30 km ilerlediyse ve size 15 km uzaktaysa, yaklaşık 30 dakika sonra sizdedir.
Bu hesap 30-60 dakika için iyi çalışır. Daha uzun süre için tahmin etmek zor; çünkü yağış kümeleri yol alırken büyür, küçülür ya da dağılır. Özellikle yaz ve sonbahar sağanakları bir yerde aniden oluşup yarım saatte sönebilir. Saatler sonrası için radar değil, saatlik tahmin daha güvenilir.
Yağışı getiren rüzgârın yönünü ve hızını ayrıca görmek için:
Radarın Göremedikleri
Radar güçlü bir araç ama her şeyi görmez. Haritada yağış yoksa bile yağmur yağıyor olabilir; bunun birkaç sebebi var:
- Uzaklık: Radar ışını düz gider, Dünya ise yuvarlak. Radardan uzaklaştıkça ışın yerden yükselir ve bulutun alt kısmından düşen hafif yağışı göremez. Radara uzak bölgelerde çiseleme ve hafif yağmur haritada görünmeyebilir.
- Dağlar: Türkiye dağlık bir ülke. Bir dağın arkasında kalan vadiler radar ışınının "gölgesinde" kalabilir; oradaki yağış eksik ya da hiç görünmez.
- Çiseleme: Çok küçük damlalar zayıf yankı verir. Sisli, çiseli bir günde radar neredeyse boş görünebilir.
- Yere ulaşmayan yağış: Radar havadaki yağışı görür. Kuru havada damlalar yere düşmeden buharlaşabilir; radarda mavi görünen yerde yere tek damla düşmeyebilir.
- Sahte yankılar: Radarın yakınında dağlar, binalar, deniz yüzeyi ve bazen kuş ya da böcek sürüleri yankı verebilir. Hareket etmeyen, şekli hiç değişmeyen renkli lekeler çoğu zaman yağış değildir.
- Kar: Kar taneleri yağmur damlalarından daha zayıf yankı verir. Kar yağışı radarda olduğundan hafif görünebilir.
Radar ile Tahmin Arasındaki Fark
| Radar | Hava tahmini | |
|---|---|---|
| Ne gösterir? | Şu an ve son iki saat | Önümüzdeki saatler ve günler |
| Ne kadar ileriyi? | Siz hesaplarsanız 30-60 dakika | 15 güne kadar |
| En iyi kullanım | "Şu an çıksam ıslanır mıyım?" | "Yarın piknik yapabilir miyim?" |
İkisi birbirini tamamlıyor: Sabah tahmine bakıp sağanak ihtimalini öğrenin, çıkmadan önce radara bakıp zamanlamayı ayarlayın. Hava tahminlerinin nasıl yapıldığını ve kaç gün öncesinden ne kadar tuttuğunu hava durumu tahmini nasıl yapılır yazısında anlattık. Sonbahar sağanaklarının neden bu kadar ani bastırdığı: Sonbahar yağmurları ve sel riski
Özet
- Radar yağışı gösterir, bulutu değil. Renkler yağışın şiddeti: mavi hafif, yeşil orta, sarı ve turuncu kuvvetli, kırmızı ve mor çok şiddetli.
- Kırmızı ve mor: gök gürültülü sağanak, ani sel ve dolu riski; genellikle küçük ve kısa ömürlü.
- Ne zaman gelir? Son bir saatin animasyonundan kümenin hızını bulun, size olan uzaklığa bölün. 30-60 dakika için iyi sonuç verir.
- Boş radar her zaman kuru demek değil: uzaklık, dağlar, çiseleme ve kar radarda eksik görünebilir.