Güzergâh Hava Durumu: Kışın Yola Çıkmadan Rotanızı Nasıl Kontrol Edersiniz?
Kışın uzun yola çıkmadan önce çoğumuz aynı şeyi yaparız: çıktığımız şehrin ve gideceğimiz şehrin hava durumuna bakarız. İkisinde de kar yoksa "yol açık" deriz.
Sorun şu ki yolculuğun en zor kısmı çoğu zaman iki şehrin arasında kalır. Deniz kıyısında yağmur yağarken iki saat sonra geçeceğiniz geçitte kar yağıyor olabilir. Şehir tahminleri bunu göstermez.
Bu yüzden Havabak'a yeni bir araç ekledik: Güzergâh Hava Durumu. Başlangıç ve varış noktasını, kalkış saatinizi seçiyorsunuz; araç rotanızın tamamına, aracın her noktaya varacağı saatteki hava tahminiyle bakıyor.
Rotanızı en fazla 60 noktaya bölüyoruz. Her noktanın yüksekliğini ve aracın oraya varacağı saati hesaplayıp o saatin tahminini gösteriyoruz. Sonuçta yol boyunca renkli bir sıcaklık haritası, yükselti profili, en soğuk ve en yüksek nokta ve bir lastik önerisi görüyorsunuz.
Neden İki Şehrin Tahmini Yetmiyor?
Bunun en büyük nedeni rakım. Hava, yükseldikçe her 100 metrede ortalama 0,65 derece soğur. Deniz seviyesindeki bir şehirle 2.400 metredeki bir geçit arasında, aynı anda, kâğıt üzerinde 15 dereceye yakın fark olabilir.
Trabzon'dan Erzurum'a giden yol bunun iyi bir örneği. Yol deniz kıyısından başlar, 294 km boyunca tırmanır ve Bayburt ile Aşkale arasında 2.409 metredeki Kop Geçidi'nden geçer. Erzurum ise 1.900 metre civarındadır. Trabzon'da 13°C varken Kop'ta sıfırın altı olabilir. Bu fark iki şehrin tahmininde görünmez.
Saat de Rakım Kadar Önemli
Aynı rota, farklı saatlerde bambaşka sonuç verir. Bu yüzden araç tek bir "şu an" değerine değil, aracın o noktaya varacağı saate bakıyor.
Bu yazıyı hazırlarken 21 Ekim sabahı için bir hesap yaptık. Sabah 05.00'te Trabzon'dan çıkan bir araç, ortalama hızla:
- 05.32'de Zigana Tüneli'nin girişine,
- 06.35'te rotanın 130. kilometresindeki 1.880 metrelik kesime,
- 07.33'te Kop Geçidi'ne,
- 08.34'te Erzurum'a varıyor.
Tahmine göre rotanın en soğuk noktası en yüksek nokta olan Kop değil, 130. kilometredeki kesimdi: oraya şafaktan önce varılıyor, Kop'a ise güneş doğduktan sonra. Yani en soğuk nokta her zaman en yüksek nokta olmuyor. Gece geçilen bir vadi, öğleye doğru geçilen bir geçitten daha soğuk olabiliyor.
Aynı rotayı gece yarısı ve öğlen kalkışıyla iki kez hesaplayın. En soğuk noktanın yeri, kar ve buzlanma uyarıları çoğu zaman değişir. Kışın geçit içeren yollarda, mümkünse geçitleri gün ışığında geçecek bir kalkış saati seçin.
Varış saatleri ortalama hızla, mola ve trafik eklenmeden hesaplanıyor. Uzun molalar veriyorsanız geçitlere tahminden daha geç varacağınızı hesaba katın.
Tüneller: Dağın Üstü Değil, Altı
Yükselti verisi arazinin yüksekliğini verir. Yol bir tünelden geçiyorsa bu yanıltıcıdır: araç dağın içinden geçer ama harita üzerindeki nokta dağın tepesine denk gelir.
Trabzon–Erzurum yolundaki Yeni Zigana Tüneli bunun en çarpıcı örneği. 2023'te açılan 14,5 km'lik tünel Türkiye'nin en uzun karayolu tüneli. Tünelin üstündeki arazi 2.000 metreyi aşıyor, tünel ise 1.000 metre civarında. Tünel bilgisi kullanılmasa rota profili yolun 2.000 metreye tırmandığını gösterir, sıcaklık da olduğundan 5–7 derece soğuk çıkardı.
Araç, rotadaki tünelleri OpenStreetMap verisinden tanıyor. Tünelin içinde kalan noktalara dağın değil, tünel girişi ile çıkışının yüksekliğini yazıyor.
Lastik Önerisi Nasıl Çıkıyor?
Öneri dört basamaklı ve her zaman nedenini söylüyor:
| Öneri | Ne zaman |
|---|---|
| Kış lastiği şart, zincir bulundurun | Rotanın herhangi bir noktasında kar bekleniyorsa |
| Buzlanma riski, kış lastiği önerilir | Sıcaklık 0°C veya altında, yağış var ya da nem doymaya çok yakınsa (kırağı ve gizli buz) |
| Kış lastiği önerilir | Rotanın %30'undan fazlasında sıcaklık 7°C'nin altındaysa |
| Yaz lastiği yeterli | Bunların hiçbiri yoksa |
7 derece eşiği tesadüf değil: yaz lastiğinin kauçuğu bu sıcaklığın altında sertleşiyor ve kar olmasa bile fren mesafesi uzuyor. Ayrıntısını kış lastiği ne zaman takılır yazısında anlattık.
Önerinin yanında sis olasılığı (görüşün 1 km'nin altına inmesi) ve saatte 60 km'yi aşan rüzgâr hamleleri de ayrıca belirtiliyor.
Nasıl Kullanılır?
- Güzergâh sayfasını açın.
- Nereden ve Nereye kutularına il ya da ilçe adı yazıp listeden seçin. 81 il ve 973 ilçenin tamamı listede.
- Kalkış gününü (bugün ve sonraki altı gün) ve saatini seçip Hesapla'ya basın.
Hesaplanan rotanın adresi tarayıcınızın adres çubuğunda görünüyor; bağlantıyı yol arkadaşınıza gönderebilirsiniz. İl ve ilçe hava durumu sayfalarındaki "Yola mı çıkıyorsunuz?" kartı da başlangıç noktası dolu olarak bu sayfayı açıyor.
Denemek için birkaç rota:
- Trabzon → Erzurum: Zigana Tüneli ve Kop Geçidi aynı yolda
- Bayburt → Erzurum: Kop Geçidi'nin iki yanı
- Karaman → Mersin: 1.650 metredeki Sertavul Geçidi
- Erzurum → Kars: 2.000 metreyi aşan yayla yolu
Yalnızca tek bir geçidin durumunu merak ediyorsanız dağ geçitleri sayfasında geçitlerin anlık sıcaklığını ve önümüzdeki 24 saatin yol riskini görebilirsiniz.
Neyi Göstermez?
Araç bir hava tahmini aracı; yol durumu bildirimi değil. Bilmeniz gereken sınırlar:
- Yol yüzeyi hava sıcaklığından farklıdır. Köprüler, viyadükler ve gün boyu güneş görmeyen virajlar, hava 0°C'nin üzerindeyken bile buzlanabilir.
- Yol kapanmalarını ve zincir zorunluluğunu göstermez. Bunlar için Karayolları Genel Müdürlüğü'nün ve valiliklerin duyurularını takip edin.
- Tahmin, tahmindir. Dağlık bölgelerde yerel koşullar modelden hızlı değişebilir. Yola çıkmadan hemen önce yeniden hesaplamak en doğrusu.
Özet
- İki şehrin hava durumu, aradaki geçidi ve yüksek kesimleri göstermez. Hava her 100 metrede ortalama 0,65 derece soğur.
- Önemli olan, aracın o noktaya varacağı saatteki hava. En soğuk nokta her zaman en yüksek nokta olmaz.
- Güzergâh Hava Durumu, rotanızı 60 noktaya bölüp her noktanın yüksekliğini, varış saatini ve o saatin tahminini gösterir; tünelleri hesaba katar.
- Lastik önerisi kar, buzlanma ve 7°C'nin altında kalan kesimlere bakar ve nedenini söyler.
- Kalkış saatini değiştirerek karşılaştırın; yola çıkmadan hemen önce yeniden kontrol edin.
İyi yolculuklar.