Bugün (18 Kasım) Marmara'da lodos esiyor. Meteoroloji, aralarında İstanbul, Bursa, Tekirdağ ve Kocaeli'nin de bulunduğu 12 il için sarı kodlu uyarı verdi: güneyli rüzgâr saatte 60-80 km'ye ulaşıp yer yer fırtınaya dönüşebilir.
Lodoslu günlerin bilinen bir tehlikesi daha var: soba ve kombi zehirlenmesi. "Lodosta soba yakmayın" uyarısının bir sebebi var ve bu sebep tamamen hava ile ilgili.
Soba zehirlenmesine en sık yol açan rüzgâr, Marmara ve Ege'de lodos (güneybatı rüzgârı). Lodos bacanın ağzına çarparak dumanı geri iter, üstelik ılık hava getirdiği için bacanın çekişini zayıflatır. Yanmadan çıkan karbonmonoksit odaya dolar. Lodoslu gecelerde yanan sobanın bulunduğu odada uyumayın, yatmadan önce sobaya yakıt atmayın ve karbonmonoksit dedektörü kullanın.
Baca Nasıl Çalışır?
Sobadan çıkan sıcak gazlar dışarıdaki havadan hafiftir ve bacada yükselir. Bu yükselme, sobanın içine taze hava çeker ve dumanı dışarı atar. Buna bacanın çekişi denir.
Çekişin gücü iki şeye bağlıdır: bacanın içi ile dışarısı arasındaki sıcaklık farkı ve bacanın yüksekliği. Dışarısı ne kadar soğuksa baca o kadar iyi çeker. Kışın soğuk ve sakin bir gecede baca en iyi halindedir.
Lodos Bacayı Nasıl Ters Çevirir?
Lodos bu düzeni iki yoldan bozar:
1. Rüzgâr dumanı geri iter. Kuvvetli rüzgâr bacanın ağzına çarptığında orada basınç oluşturur ve dumanın çıkışını engeller. İzmir İtfaiyesi bunu "lodoslu havalarda ters esen rüzgâr basınç yaratıyor, geri tepme dediğimiz olay meydana geliyor" diye açıklıyor. Geri tepen duman ve gazlar sobanın bağlantı yerlerinden odaya sızar.
2. Lodos ılık gelir. Lodos Akdeniz ve Ege üzerinden geldiği için havayı ısıtır. Bu hafta İstanbul'da model, lodoslu gecelerde bile sıcaklığın 15-19°C'de kaldığını gösteriyor. Dışarısı ılıyınca bacanın içi ile dışı arasındaki fark azalır, çekiş zayıflar. Zayıf çeken bacada yanma tam olmaz ve daha fazla karbonmonoksit üretilir.
Bu iki etki aynı anda geldiği için lodos, soba için en tehlikeli rüzgâr. Lodosun neden ılık ve hamleli estiğini lodos nedir yazısında anlattık.
Sadece lodos mu?
Hayır. Hangi yönden eserse essin, bacanın ağzına ters ya da aşağı doğru esen kuvvetli rüzgâr aynı geri tepmeyi yapabilir. Bacanın yanında daha yüksek bir bina, ağaç ya da yamaç varsa rüzgâr burada döner ve dumanı aşağı bastırabilir. Ama Marmara'da bu durumu en sık yaratan rüzgâr, güneybatıdan esen lodos.
Şehrinizde rüzgârın yönünü ve hızını canlı izlemek için:
Hangi Isıtıcılar Risk Altında?
| Isıtıcı | Lodosta risk | Neden |
|---|---|---|
| Kömür ve odun sobası | Yüksek | Bacaya bağlı; geri tepme ve eksik yanma |
| Bacalı kombi ve şofben | Yüksek | Yanma havasını odadan alır, atık gazı bacaya verir |
| Tüplü ısıtıcı ve mangal | Her zaman yüksek | Bacası yok; bütün gaz odada kalır |
| Hermetik kombi (yoğuşmalı kombiler dahil) | Düşük | Yanma havasını dışarıdan alır, odayla bağlantısı yok |
Kombinizin tipini bilmiyorsanız kombinin bacasına bakın: tek kalın boru bir bacaya giriyorsa genellikle bacalı, duvardan dışarı çıkan iç içe iki boru varsa genellikle hermetik. Kesin bilgi için servisinize sorun.
Zehirlenmenin Belirtileri
Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur; hiçbir uyarı vermez. Belirtileri gribe benzediği için çoğu zaman fark edilmez:
- Baş ağrısı, baş dönmesi
- Bulantı, kusma
- Halsizlik, uyku hali
- Nefes darlığı, çarpıntı
- Bilinç bulanıklığı, bayılma
İpuçları: Evde birden fazla kişide aynı anda aynı şikâyetler başlıyorsa, şikâyetler evden çıkınca hafifleyip eve dönünce artıyorsa ya da evcil hayvanlar da halsizse karbonmonoksitten şüphelenin.
Hemen pencereleri ve kapıları açın, sobayı veya kombiyi kapatın, evdekileri dışarı çıkarın ve 112'yi arayın. Uyuyan birini uyandıramıyorsanız vakit kaybetmeyin.
Lodoslu Günlerde Nasıl Korunulur?
İtfaiye ve valiliklerin uyarıları ortak noktalarda buluşuyor:
- Yanan sobanın bulunduğu odada uyumayın. Yatmadan önce sobaya yakıt atmayın; soba sönmüş olarak yatın.
- Karbonmonoksit dedektörü kullanın. Pille çalışan bir dedektör, sobanın ya da kombinin bulunduğu odaya ve yatak odasına takılabilir.
- Bacayı sezon başında temizletin. Konya Valiliği, bacaların düzenli temizlenmesini ve yıpranmış ya da standart dışı baca borularının kullanılmamasını istiyor.
- Baca başlığı taktırın. Rüzgârlı havada geri tepmeyi azaltır.
- Aspiratör, kombi ve şofbeni aynı bacaya bağlamayın.
- Havalandırma menfezlerini kapatmayın. Bacalı cihazların yanabilmesi için odaya hava girmesi gerekir.
- Tüplü ısıtıcı ve mangalı kapalı yerde kullanmayın.
Lodos uyarısı olan gecelerde soba yerine başka bir ısınma yolu kullanmak en güvenlisi. Meteoroloji'nin sarı ve turuncu kodlarının ne anlama geldiğini uyarı renkleri rehberinde anlattık.
Bu Hafta Lodos Ne Zaman Bitecek?
Meteoroloji'nin uyarısı 19 Kasım öğlene kadar geçerli. Havabak'ın kullandığı model ise İstanbul'da lodosun 20 Kasım sabahı yeniden kuvvetlenip saatte 60 km'yi aşan hamleler yapacağını, 20 Kasım'ı 21 Kasım'a bağlayan gece rüzgârın kuzeye dönerek dineceğini gösteriyor. Bursa'da 20 Kasım'da sıcaklık 25°C'ye kadar çıkıyor. Bu ılık ve rüzgârlı geceler soba için en riskli geceler.
Güncel tahmin için şehir sayfalarına bakın: İstanbul, Bursa, Tekirdağ, Çanakkale, Balıkesir.
Evin İçi ve Dışı
Isıtma sezonunda iç mekân havasını etkileyen tek şey karbonmonoksit değil; nem, karbondioksit ve havalandırma da önemli. Ayrıntılı rehber: Isıtma sezonu: kombi, soba ve iç mekân hava kalitesi
Soba ve kömür kullanımının arttığı günlerde dış hava kalitesi de kötüleşir. Şehrinizdeki durumu görmek için:
Özet
- Soba zehirlenmesine neden olan rüzgâr: Marmara ve Ege'de en sık lodos; ama bacaya ters esen her kuvvetli rüzgâr risklidir.
- Neden: rüzgâr dumanı geri iter, ılık hava bacanın çekişini zayıflatır; karbonmonoksit odaya dolar.
- Belirtiler: baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik; evde birkaç kişide aynı anda başlarsa şüphelenin.
- Korunma: yanan sobanın odasında uyumayın, karbonmonoksit dedektörü kullanın, bacayı temizletin, lodos uyarısı olan gecelerde soba yakmayın.
- Şüphede: pencereleri açın, cihazı kapatın, dışarı çıkın, 112'yi arayın.