Bu sabah Erzurum'da termometre -4,7°C'yi gösteriyordu. Havabak'taki "hissedilen" değeri ise -8,5°C'ydi. Aradaki 4 derece nereden geliyor?
Hava durumunda gördüğünüz hissedilen sıcaklık, termometrenin değil, vücudunuzun algıladığı sıcaklığı tahmin ediyor. Kışın çoğu zaman gerçek sıcaklıktan düşük, yazın nemli günlerde yüksek çıkar.
Hissedilen sıcaklık, rüzgârın, nemin ve güneşin vücudun ısı kaybını nasıl değiştirdiğini hesaba katar. Kışın rüzgâr vücuttan ısıyı daha hızlı çeker, hava olduğundan soğuk hissedilir: 0°C'de saatte 20 km rüzgâr, -5°C gibi hissettirir. Yazın yüksek nem terin buharlaşmasını engeller, hava olduğundan sıcak hissedilir: 33°C ve %60 nem, 40°C gibi hissettirir.
Hissedilen Sıcaklık Neye Bağlıdır?
Vücut sürekli ısı üretir ve çevresine ısı kaybeder. Ne kadar hızlı kaybettiğinizi dört şey belirler:
- Hava sıcaklığı: Temel değer.
- Rüzgâr: Derinin hemen üstünde, vücut ısısıyla ılınmış ince bir hava tabakası vardır. Rüzgâr bu tabakayı sürekli süpürür ve yerine soğuk hava getirir. Rüzgâr ne kadar güçlüyse ısı o kadar hızlı kaybedilir.
- Nem: Sıcakta vücut terleyerek serinler; ter buharlaşırken deriden ısı çeker. Hava nemliyse ter buharlaşamaz, serinleme durur. Nemin ne olduğunu nem nedir yazısında anlattık.
- Güneş: Doğrudan güneş ışığı, aynı sıcaklıkta gölgeye göre birkaç derece daha sıcak hissettirir.
Bunlara kişisel etkenler de eklenir: giysiniz, hareket edip etmediğiniz, yaşınız. Hissedilen sıcaklık bunları bilmez; ortalama bir insanı varsayar.
Kışın: Rüzgâr Soğuğu
Soğuk ve rüzgârlı havada hissedilen sıcaklığa rüzgâr soğuğu denir. Kanada ve ABD meteoroloji servislerinin 2001'den beri kullandığı formül şöyle:
Rüzgâr soğuğu = 13,12 + 0,6215 × T − 11,37 × V0,16 + 0,3965 × T × V0,16
Burada T hava sıcaklığı (°C), V ise 10 metre yükseklikteki rüzgâr hızı (km/s). Formül 10°C'nin altında ve saatte 5 km'yi aşan rüzgârda geçerli. Hesap yapmak yerine aşağıdaki tabloya bakabilirsiniz:
| Sıcaklık | Rüzgâr 10 km/s | 20 km/s | 30 km/s | 40 km/s | 50 km/s |
|---|---|---|---|---|---|
| 10°C | 9° | 7° | 7° | 6° | 5° |
| 5°C | 3° | 1° | 0° | -1° | -1° |
| 0°C | -3° | -5° | -6° | -7° | -8° |
| -5°C | -9° | -12° | -13° | -14° | -15° |
| -10°C | -15° | -18° | -20° | -21° | -22° |
| -15°C | -21° | -24° | -26° | -27° | -29° |
| -20°C | -27° | -30° | -33° | -34° | -35° |
Tablodan çıkan pratik ders: rüzgârın ilk 20 km'si en büyük farkı yaratır. Sakin havadan hafif rüzgâra geçmek, hafif rüzgârdan fırtınaya geçmekten daha fazla soğutur.
Rüzgâr soğuğu -28°C'nin altına indiğinde açıkta kalan deride (yüz, kulak, parmaklar) yarım saatten kısa sürede donma başlayabilir. Doğu Anadolu'da kış gecelerinde bu değerler görülüyor. Rüzgârın şiddetini ve ölçümünü rüzgâr hızı nasıl ölçülür yazısında anlattık.
Yazın: Sıcak İndisi
Sıcak ve nemli havada hissedilen sıcaklığa sıcak indisi denir. ABD Ulusal Hava Servisi'nin kullandığı hesap uzun bir formül; 27°C'nin üstünde ve %40'ın üstündeki nemde geçerli. Hazır değerler:
| Sıcaklık | Nem %40 | Nem %60 | Nem %80 |
|---|---|---|---|
| 27°C | 27° | 28° | 30° |
| 30°C | 30° | 33° | 38° |
| 33°C | 34° | 40° | 48° |
| 36°C | 39° | 48° | 61° |
| 39°C | 46° | 59° | 77° |
Aynı hava servisi sıcak indisini şöyle sınıflandırıyor: 32-39°C arası aşırı dikkat (uzun süre dışarıda kalanlarda sıcak çarpması mümkün), 39-51°C arası tehlike, 52°C ve üstü aşırı tehlike. Türkiye'de Adana, Mersin ve Antalya gibi yazları hem sıcak hem nemli geçen kıyı şehirlerinde tehlike sınırı sık aşılıyor. Şanlıurfa gibi daha sıcak ama kuru şehirlerde ise hissedilen sıcaklık termometreye daha yakın kalıyor. Sıcak havada korunma için: Sıcak hava dalgası rehberi
Havabak'taki "Hissedilen" Nasıl Hesaplanıyor?
Havabak'ta şehir ve ilçe sayfalarında gördüğünüz hissedilen sıcaklık, tahmin verimizi aldığımız Open-Meteo'nun hesabı. Bu hesap rüzgârı, nemi ve güneş ışınımını tek bir formülde birleştiriyor.
Bu yüzden iki şeyi bilmekte yarar var:
- Rüzgâr yokken de fark çıkabilir. Bu sabah Ankara'da rüzgâr saatte 4 km iken sıcaklık -1,8°C, hissedilen -5°C'ydi. Güneşsiz, nemli bir gecede vücudun ısı kaybı, rüzgâr soğuğu tablosunun gösterdiğinden fazla olabiliyor.
- Uygulamalar arasında 1-3 derece fark normal. Her hava durumu servisi farklı bir formül kullanıyor. Hangisinin "doğru" olduğundan çok, aynı kaynağın günden güne değişimine bakmak daha anlamlı.
Şehir sayfalarımızdaki giyim önerisi de gerçek sıcaklığa değil, hissedilen sıcaklığa göre hazırlanıyor.
Hissedilen Sıcaklığı Nasıl Kullanmalı?
- Giyinirken termometreye değil hissedilen değere bakın. 5°C ve rüzgârlı bir gün, 0°C ve sakin bir gün kadar soğuk.
- Kışın rüzgârlı günlerde yüzü, kulakları ve parmakları örtün; ısı en hızlı buralardan kaybedilir.
- Yazın hissedilen sıcaklık 39°C'yi aşıyorsa öğle saatlerinde ağır fiziksel işten ve uzun yürüyüşten kaçının; bol su için.
- Çocuklar ve yaşlılar vücut ısısını daha zor dengeler; onlar için sınırlar daha erken aşılır. Soğuğun sağlığa etkisi için: Soğuk hava hasta eder mi?
Özet
- Hissedilen sıcaklık: vücudun algıladığı sıcaklık; rüzgâr, nem ve güneşe bağlı.
- Kışın rüzgâr soğuğu: 0°C'de saatte 20 km rüzgâr, -5°C gibi; rüzgârın ilk 20 km'si en büyük farkı yaratır.
- Yazın sıcak indisi: 33°C ve %60 nem, 40°C gibi; 39°C üstü tehlike sınırı.
- Havabak'ta: Open-Meteo'nun rüzgâr, nem ve güneşi birleştiren hesabı; uygulamalar arasında 1-3 derece fark olabilir.