Hava durumunda en sık görülen kış ifadelerinden biri: "yağmur, karla karışık yağmur, yüksek kesimlerde kar". Meteoroloji bugün (10 Kasım) iç kesimler için tam olarak bunu bekliyor.
Peki karla karışık yağmur tam olarak ne? Neden bazen kar, bazen yağmur, bazen ikisi birden yağıyor? Ve yerde tutar mı?
Karla karışık yağmur, buluttan kar olarak düşen yağışın yolda kısmen eriyerek yere ulaşması. Yere yakın sıcaklık genellikle 0 ile 3°C arasındayken görülür. Halk arasındaki adı sulu sepken. Islak olduğu için yerde genellikle tutmaz; ama gece sıcaklık sıfırın altına inerse yerdeki su donar ve sabah buzlanma olur.
Nasıl Oluşur?
Kışın bulutlarda oluşan yağış çoğunlukla kar olarak başlar. Bu kar taneleri yere inerken farklı sıcaklıktaki hava katmanlarından geçer. Yere ne ulaşacağını bu katmanlar belirler:
- Yere kadar her yer sıfırın altındaysa kar, kar olarak iner.
- Kar taneleri yolda sıfırın üzerinde ince bir katmana girerse erimeye başlar. Katman ince ya da çok ılık değilse tanelerin bir kısmı erir, bir kısmı erimeden yere ulaşır. İşte karla karışık yağmur budur.
- Katman kalın ve ılıksa kar tamamen erir, yere yağmur olarak düşer.
Türk Dil Kurumu sözlüğü "sulu sepken"i "yağmurla karışık bir biçimde yağan kar" olarak tanımlıyor. Yani karla karışık yağmur ile sulu sepken aynı şey.
Kaç Derecede Yağar?
Kesin bir eşik yok, ama yere yakın sıcaklık genellikle 0 ile 3°C arasındadır. Belirleyici olan yalnızca yerdeki sıcaklık değil, iki şey daha:
Yukarıdaki sıcaklık. Kar tanesinin yolculuğu yerden yaklaşık 1.500 metre yüksekten başlar. Yukarıdaki hava ne kadar soğuksa tanenin erimeden yere ulaşma şansı o kadar artar. Meteorologlar kar tahmini yaparken bu yüzden yer sıcaklığından çok bu yükseklikteki sıcaklığa bakar.
Havadaki nem. Kuru havada düşen yağışın bir kısmı buharlaşır. Buharlaşma havadan ısı çeker ve çevresini soğutur. Bu yüzden kuru havada sıcaklık +2-3°C'deyken bile kar yağabilir. Nemli havada ise aynı sıcaklıkta yağış karla karışık ya da yağmur olarak düşer.
Bu yüzden aynı şehirde, aynı anda yüksek mahallelerde kar, alçak mahallelerde karla karışık yağmur yağabilir. Rakım farkının kar üzerindeki etkisini kar ne zaman yağar, ne zaman tutar yazısında anlattık.
Kar, Yağmur, Donan Yağmur, Dolu: Farkları
| Yağış türü | Nasıl oluşur | Yerde sıcaklık | Neden önemli |
|---|---|---|---|
| Kar | Kar taneleri yere kadar erimeden iner | Genellikle 1°C ve altı | Zemin soğuksa birikir |
| Karla karışık yağmur (sulu sepken) | Kar yolda kısmen erir | Genellikle 0-3°C | Islak, çoğunlukla tutmaz; gece donarsa buzlanma |
| Yağmur | Kar tamamen erir ya da hiç donmadan düşer | 0°C'nin üstü | |
| Donan yağmur | Damla yere yakın soğuk katmanda aşırı soğur, yüzeye çarpınca anında donar | 0°C civarı ya da altı | Yolları ve kabloları cam gibi buzla kaplar; en tehlikelisi |
| Dolu | Sağanak bulutunda yukarı-aşağı taşınan buz topları büyür | Her mevsim, en çok ilkbahar ve yaz | Kış yağışı değil, sağanak yağışı |
Donan yağmur, karla karışık yağmurdan daha seyrek görülür ama çok daha tehlikelidir: damla sıvı olarak düşer, yola, arabaya, ağaca dokunduğu anda donar. Dolunun nasıl oluştuğunu ilkbahar dolu yazısında anlattık.
Karla Karışık Yağmur Tutar mı?
Çoğunlukla hayır. Sulu kar, içinde çok su taşıdığı ve zemin henüz ılık olduğu için yere düştüğü anda erir. Özellikle kasım ve aralıkta toprak ve asfalt yazdan kalan ısıyı hâlâ taşıdığı için karla karışık yağmur birikmez.
Ama iki durumda dikkat:
- Gece donması: Gün içinde yağan sulu kar yeri ıslatır. Gece sıcaklık sıfırın altına inerse bu su donar ve sabah yollarda, kaldırımlarda ince ve görünmez bir buz tabakası oluşur. Açık ve sakin gecelerde buna kırağı da eklenir: Kırağı nedir?
- Kara dönüşme: Akşama doğru hava soğurken karla karışık yağmur kara dönebilir. Önce ıslanan zemin, üstüne yağan karla birlikte daha kaygan hale gelir.
Hava Durumunda "Karla Karışık Yağmur" Görünce
- Sınırda bir durum. Tahmin yağmur ile kar arasında kalıyor demek. Bir iki derecelik sapma sonucu tamamen değiştirebilir; yağış ya tamamen yağmur ya da tamamen kar olabilir.
- Saatlik tahmine bakın. Sıcaklığın gün içinde hangi saatlerde 0-3°C aralığında olduğuna bakın. Sabah ve akşam saatlerinde kar, öğlen yağmur olması sık görülür. Şehrinizin saatlik tahmini: Ankara, Sivas, Erzurum, Kayseri.
- Geceye dikkat. Ertesi sabah sıcaklık sıfırın altına iniyorsa erken saatlerde buzlanma ihtimalini hesaba katın.
- Yola çıkacaksanız rotanızdaki yüksek kesimlerde aynı saatte kar yağıyor olabilir:
Islak ve buzlu yolda araç kullanmak için: Karda araba nasıl kullanılır, kayarsa ne yapmalı? Kış lastiği için: Kış lastiği ne zaman takılır?
Özet
- Karla karışık yağmur (sulu sepken): kar olarak düşen yağışın yolda kısmen erimesi.
- Kaç derecede: yerde genellikle 0-3°C; kuru havada +2-3°C'de bile kar yağabilir.
- Tutar mı: çoğunlukla hayır; ama gece don olursa sabah buzlanma yapar.
- Donan yağmur farklı: sıvı düşer, yüzeye değince donar; en tehlikeli kış yağışı.
- Tahminde görünce: saatlik sıcaklığa ve gece sıcaklığına bakın.